تبلیغات
کشاورز ایرانی (مرکز ارائه خدمات جامع آموزش کشاورزی) - مطالب گیاهان دارویی

کشاورز ایرانی (مرکز ارائه خدمات جامع آموزش کشاورزی)

هدف ما بالابردن دانش و مهارت است www.iranfarmer.ir

شنبه 29 مهر 1391

اسفرزه Plantago ovata

نویسنده: مهندس علیرضا شعاعی   طبقه بندی: گیاهان دارویی، 

گیاه شناسی

گیاهی یكساله كه پوشیده از كركهای كم وبسیار نرم به ارتفاع 10تا25 سانتیمترمی باشد. ساقه گیاه كوتاه (8-5 سانتیمتر) و غالبا خمیده است. برگها كامل خطی باریك یا سر نیزه ای و گل ها سبز متمایل به قهوه ای و مجتمع در خوشه های نیمه كروی یا استوانه ای- تخم مرغی هستند. كاسه گل دارای تقسیمات تخم مرغی با نوك كند، فلسی شكل و جام دارای لبه های تخم مرغی و مدور با نوك بسیار مختصر است. كپسول دارای خانه های تك دانه، دانه ها استوانه شكل و با حاشیه ای باریك و غشایی می باشند(قهرمان 1363). رنگ دانه ها قهوه ای روشن است. زمان گلدهی این گیاه مرداد-اسفند می باشد. اسامی رایج این گونه شامل Indian Plantago, Ispagula , Blond psyllium استعدد كروموزومی آن 2n=8 است تاریخچه، خاستگاه و پراكنش اسفرزه

اسفرزه گیاهی است بومی ایران، ولی با توجه به اینكه از زمانهای قبل در هندوستان كشت می شده، قدمت كشت و كار آن به شبه قاره هند مربوط می شود. در حال حاضر به صورت یك محصول اقتصادی در مناطق Mehsana, Palmampur و Banaskantha كه نواحی مشخصی از شمال گوجرات هندوستان هستند، كشت   می شود(Godawat, 1999). بذرهای این گیاه بسیار ریز و شبیه گوش اسب هستند و به همین دلیل در زمان تسلط مسلمانان به شبه قاره هند، نام ایسابگول یا ایسپاگول[1] (گوش اسب) به بذرهای آن اطلاق گردیده است. امروزه علاوه بر مصارف صنعتی، عرصه های جدیدی در زمینه صنعت و پزشكی نیز برای آن گشوده شده و پوسته بذر، پوشش غشایی سفید رنگ بذر است كه تركیب دارویی را تشكیل می دهد و خاصیت مسهل و نرم كنندگی داشته و در تنظیم اعمال گوارشی مفید است(Sharma and Koul, 1986). اگر چه اسفرزه در نقاط مختلف كشور به طور خودرو می روید، ولی متاسفانه توجه به كشت و كار آن به منظورهای اقتصادی در ایران سابقه چندانی ندارد. در حال حاضر كشت و كار این محصول با توجه به طرح ساماندهی كشت گیاهان دارویی در كشور توسط معاونت باغبانی وزارت كشاورزی، جزو 10 گونه اول گیاهان دارویی از بین 30 گونه توصیه شده بود و پرداختن به زراعت آن از الویت اقتصادی برخوردار است.


Plantago ovata - Desert Indianwheat, Desert Plantain, Blonde Psyllium, Indian Plantago, IsabgolPlantago ovata - Desert Indianwheat, Desert Plantain, Blonde Psyllium, Indian Plantago, Isabgol


ادامه مطلب

چهارشنبه 29 شهریور 1391

گل راعی (Hypericum perforatum)

نویسنده: مهندس علیرضا شعاعی   طبقه بندی: گیاهان دارویی، گیاه شناسی، 

گل راعی ( علف چای – هوفاریقون )

نام عمومی : St.johns wort

نام انگلیسی :‌http://www.missouriplants.com/Yellowopp/Hypericum_perforatum_flower.jpg

 Hardhay

نام خانواده :‌Hypericac

گیاهشناسی :

گل راعی گیاهی است علفی و دائمی به ارتفاع تا یک متر با بوی معطر و در زمان گلدهی بسیار زیبا .  دارای برگ های متقابل ، بیضوی و دراز . ساقه آن به تعداد زیاد و منشعب می باشند. همچنین بروی ساقه دو خط نسبتاً برجسته قرار گرفته است. گل ها بصورت گل آذین دیهیم ، به رنگ زرد زیبا و به تعداد زیاد که به گیاه زیبایی خاصی می بخشند.

در کناره های گلبرگ زرد رنگ نقاط تیره به رنگ قرمز مایل به قهوه ای دیده می شود که از خصوصیات بارز این گیاه است. این نقاط فضاهایی هستند که حاوی مواد موثر گیاه ( هیپریسین و ترکیبات وابسته ) می باشند.زمان گلدهی گیاه برحسب ناحیه رویش از اردیبهشت تا مهرماه می باشد. محل رویش گیاه در کوهستان ها و ارتفاعات نواحی شمالی کشور می باشد. البته در ارتفاعات متوسط و کم بسیاری از نقاط از جمله کرج ، راه چالوس ، لاهیجان ، ارومیه ، بروجرد ، گنبد کاووس ، کلاردشت و اطراف تهران نیز رویش دارد. قسمت های مورد استفاده دارویی گیاه سرشاخه های گلدار آن است . علف چای در مزارع چای شمال بعنوان علف هرز می روید و احتمالاً‌نامگذاری آن بدین علت است.

ادامه مطلب

برای دریافت پاورپوینت فارسی رزماری روی لینک زیر کلیک کنید.


یکشنبه 11 اردیبهشت 1390

کنترل کیفی گیاهان دارویی

نویسنده: مهندس علیرضا شعاعی   طبقه بندی: گیاهان دارویی، 

کنترل کیفی گیاهان دارویی

1- تمیزی و یکنواختی محصول (Cleanliness): این فاکتور نشان دهنده میزان اختلاط اندام تولید شده با مواد خارجی و غیر دارویی نظیر آلودگی به حشرات مختلف و یا وجود پیکر مواد اضافه و غیر آلی در محصول است. برای این منظور معمولاً از آزمونهای فیزیکی مختلف نظیر بکارگیری میکروسکوپهای مناسب استفاده میگردد. از اینرو برای تعیین کمّی این ویژگی معمولاً از میکروسکوپهای دارای بزرگنمایی (30×) استفاده میشود.

2- میزان خاکستر (Ash level): این پارامتر میزان ناخالصیهای محصول را مشخص میسازد. میزان خاکستر محصول عمدتاً از طریق سوزاندن نمونه و برآورد خاکستر بر جای مانده از آن محاسبه میگردد.

3- میزان شن (Acid insoluble ash: AIA or Sand content): میزان شن نمونه نشان دهنده مقدار اختلاط محصول با مواد خارجی غیر آلی نظیر شن میباشد. محتوای بالای شن در نمونه، آنرا از نظر کیفی در سطح نازلی قرار داده و از ارزش آن به مقدار زیادی خواهد کاست. 

4- آلودگی به پاتوژن و میکروارگانیسمها (Microbiological measures): گیاهان رشد یافته در فضای آزاد معمولاً حاوی مقادیر متفاوتی از میکروارگانیسمهای مضرّ و یا غیر مضرّ هستند. روشهای متفاوتی برای برآورد میزان آلودگی نمونه به این نوع عوامل میکروبی وجود دارد.

5-  بقایای سموم و ترکیبات سمّی (Pesticides / Toxins level): سموم گیاهی بویژه آفلاتوکسینها و اُکراتوکسینهای نوع (A) تولید شده توسط انواع مختلف قارچهای بیماریزا یکی از موارد مورد بحث در اندازه­گیریهای کیفی گیاهان دارویی هستند. استفاده از (HPLC) یکی از مرسومترین روشهای ارزیابی میزان آلودگی محصول به این سموم است. برای اندازهگیری میزان باقیمانده آفتکُشها در گیاهان دارویی بسته به نوع ماده شیمیایی مورد نظر، از روشهای (GC) و یا (HPLC) استفاده میگردد.

6- اندازه ذرات خرد شده (Mesh / Particle size): بسیاری از گیاهانی که از آنها به عنوان ادویه استفاده میگردد، باید به منظور توزیع و پخش سادهتر و بهتر در محصول غذایی نهایی، به صورت پودر شده درآیند. به علاوه خرد کردن این گیاهان در پخش بهتر رایحه آنها موثر است. بر این اساس اندازه ذرات خرد شده این گیاهان در ارزیابیهای کیفی محصول مورد نظر همواره مدّ نظر بوده است. برای این منظور باید در حدود 95 درصد محصول از یک غربال دارای اندازه استاندارد گذر کند تا محصول از نظر کیفی مورد تایید قرار گیرد.

7- درصد رطوبت (Moisture content): تعیین میزان رطوبت و بنا به تعریفی دیگر میزان رطوبت  مفید (Water availability: Aw) نمونه از مهمترین فرآیندهای کنترل کیفی محصولات دارویی است. مقدار استاندارد این پارامتر در حد 6/0 برآورد شده است. اندازهگیری میزان رطوبت نمونه یکی از مهمترین بخشهای کنترل کیفی است، چراکه رطوبت، درصد بسیار زیادی از وزن نمونه را به خود اختصاص میدهد. از سوی دیگر وزن نمونه یکی از مهمترین ملاکهای تعیین قیمت محصول میباشد. بنابراین رطوبت در نمونه نباید از سطح قابل قبولی بیشتر باشد. این امر زمانی ارزش و اهمیّت خود را بیشتر نمایان میسازد که محصول از قیمت پایه زیادی برخوردار باشد و بعلاوه در مقیاس زیادی معامله گردد. در اینصورت وجود حتی یک درصد رطوبت اضافه در محصول نیز تاثیر زیادی بر قیمت آن بر جای خواهد گذارد. به طور کلی میزان رطوبت استاندارد در محصول بر حسب نوع محصول متفاوت است، امّا این میزان باید در حدّی باشد که به ارزش ترکیبات شیمیایی موجود در محصول صدمه­ای وارد نگردد. در مجموع و با در نظر گرفتن کلیّه ملاحظات، سطح رطوبت قابل قبول محصول در حدود  12-11 درصد در نظر گرفته میشود. اگرچه مقادیر کمتری (10-5 درصد) نیز در منابع ذکر شدهاند. این امر بویژه در مورد محصولاتی که جاذب رطوبت هستند و یا در معرض آن به سرعت کیفیّت خود را از دست میدهند مصداق بیشتری مییابد.

اگرچه خارج نمودن آب اضافی موجود در بافتهای اندام مورد نظر از اهداف خشک کردن است، امّا باید توجه داشت که در زمان انجام فرآیند باید میزان مناسبی از رطوبت درون بافت گیاه باقی گذارده شود. خارج کردن تمامی آب موجود در بافت گیاه، موجبات صدمه دیدگی مواد موثره را فرآهم میآورد. بنابراین در زمان خشک کردن باید بر حسب نوع اندام مورد استفاده و عوامل دیگر، از روش و متد صحیح خشک کردن استفاده کرده و از سوی دیگر میزان رطوبت موجود در اندام را نیز در نظر داشت. با این توضیحات، خشک کردن به عنوان کاهش مقدار رطوبت موجود در اندام به شیوه صحیح و علمی به طوری که بتوان محصول را برای مدتی بدون خطر نگهداری نمود، تعریف میگردد. روشی که از آن در خشک کردن محصول استفاده میشود به میزان و نوع رطوبت موجود در اندام گیاه از لحاظ ماهیّت پیوندهای شیمیایی بستگی دارد. بر این اساس رطوبت به سه شکل مختلف در گیاهان موجود میباشد:

1- رطوبت شیمیایی: این نوع از رطوبت در گیاه در اصطلاح «رطوبت ملکولی» نیز نامیده میشود و در حقیقت شامل یک لایه تک ملکولی از آب موسوم به «تکلایه بِت» (BET Monolayer) میباشد، که با انرژی بسیار زیادی توسط ذرات کلوئیدی موجود در اندام جذب شده است. از آنجا که ملکولهای آب در این حالت دارای انرژی زیادی هستند، خارج ساختن این رطوبت از گیاه مستلزم مصرف انرژی زیادی است؛ چنانچه برای خروج آن باید پیکر گیاه متلاشی شده و در واقع گیاه سوزانیده شود. این رطوبت در فرآیند عادی خشک کردن جدا نمیشود. از همین رو در طی عملیّات خشک کردن گیاهان دارویی، هدف خارج ساختن این نوع رطوبت از گیاه نمیباشد.

2- رطوبت فیزیکی– شیمیایی: این نوع از رطوبت بر حسب میزان انرژی بین ملکولی به دو دسته رطوبت چسبنده (آب هیگروسکوپیک) و رطوبت پیوسته (آب آغشته) تقسیم میگردد.

2-1- رطوبت چسبنده: انرژی موجود بین ملکولهای آب در این نوع از رطوبت به نسبت زیاد میباشد و در زمان خشک کردن نمیتوان به سادگی آن را از گیاه خارج نمود.

2-2- آب پیوسته: این نوع رطوبت در گیاه دارای انرژی بین ملکولی ضعیفتری بوده و به همان نسبت به سادگی از پیکر گیاه خارج میشود.

3- رطوبت مکانیکی: رطوبت مکانیکی در حقیقت همان آب آزاد با خصوصیّات آب معمولی درون پیکر گیاه بوده و به واسطه میزان انرژی پایین آن به راحتی نیز از گیاه خارج میگردد. میزان رطوبت مکانیکی در گیاه به اختلاف پتانسیل آب (wψ) میان سلولهای گیاه و کلوئیدهای خاک وابسته است. بر اساس روابط آبی موجود میان دو سیستم مجاور، جهت حرکت آب در دو سیستم توسط پتانسیل اسمزی میان آنها تعیین میگردد. مقدار انرژی آب در یک سیستم به طور معمول در بیشترین مقدار خود مساوی صفر بوده و به تدریج با حرکت از سمت صفر به سوی اعداد منفی از میزان انرژی آب کاسته خواهد شد. به عبارت دیگر در صورتیکه انرژی آب موجود در سیستم (A) بیش از انرژی آب موجود در سیستم (B) باشد، در اینصورت آب همواره از سیستم (A) به سمت سیستم (B) در جریان خواهد بود. در صورتیکه انرژی آب در پیکر گیاه نسبت به انرژی آب موجود در کلوئیدهای خاک از مقدار عددی منفیتری برخوردار باشد، در صورت فرآهم بودن رطوبت کافی در خاک، جذب آب در گیاه با سهولت بیشتری صورت میپذیرد، و لذا میزان این نوع رطوبت نیز در گیاه افزایش خواهد یافت. با توجه به توضیحات ارائه شده خاطر نشان میگردد که در طی فرآیند خشک کردن گیاه، هدف خارج ساختن رطوبت پیوسته و مکانیکی از درون گیاه میباشد.

جمعه 2 اردیبهشت 1390

کدوی تخمه کاغذی

نویسنده: مهندس علیرضا شعاعی   طبقه بندی: گیاهان دارویی، 

 

 

معرفی و گیاه شناسی
گیاهی است علفی، یکساله، دارای ساقه ی توخالی و کرکدار، ارتفاع آن به 3 تا 5 متر می رسد.
دارای برگ های درشت به رنگ سبز که حالت پنج لبی دارند و توسط دمبرگ طویل و کرک داری به ساقه متصل می شوند.
گیاهی تک پایه است که گل های نر و ماده از هم جدا هستند. گل های نر بزرگتر می باشند و به صورت دسته ای و زودتر از گل های ماده ظاهر می گردند.
 میوه اش سته ی بزرگ کروی شکلی است و حاوی 400 و 500 دانه می باشد. دانه ها بسیار ظریف هستند و وزن هزار دانه 200 تا 300 گرم است.
محققین عقیده دارند که این گیاه 60 سال پیش بر اثر یک جهش اتفاقی بوجود آمده است. این گیاه بومی ایران نیست ولی در ایران به جهت مصارف دارویی کشت و کار می شود.

کاشت
چون کدوی تخمه کاغذی بسیار حساس به سرما است، کاشت آن در اوایل اردیبهشت ماه صورت می گیرد که خطر سرمای دیررس بهاره رفع شده باشد.
بذور در ردیفهای 5/1-1 متری و فاصله بوته ها 45-40 سانتیمتر كاشته می شوند.
 چون بذر پوشش ندارد به بیماریهای قارچی حساس است، لذا بایستی حتماً بذرها با قارچ كش تیمار شوند.
خیس کردن بذرها در آب در جوانه زنی اثر مثبت دارد.
 بـذرها در دمـای ۱۲ درجه سبــز می شوند (دمای مطلوب ۳۰ـ 25 سانتی گراد است).
30 تا 40 تن در هکتار کود دامی کاملا پوسیده استفاده گردد
عملیات داشت
وجین علف های هرز به صورت میکانیکی است (چون این گیاه به علف کش ها حساس است). مبارزه با بیماری های قارچی مانند سفیدک سطحی و کرکی و مبارزه با ناقلین بیماری های ویروسی مثل شته ها ضروری می باشد.
برداشت
زمانی است که 75 درصد میوه ها رسیده اند و معمولا این زمان در اواسط شهریور می باشد. بذور را از میوه ها خارج می کنند و آنها را در دمای 30 تا 35 درجه خشک می نمایند بطوری که 12 درصد رطوبت در بذور باقی بماند.
عملکرد میوه 80 تا 120 تن است که از این کدو 900 تا 1500 کیلوگرم دانه استحصال می گردد.

خواص و كاربرد

دانه ها بصورت گسترده علیه کرم های روده استفاده می شوند. روغن حاصل از بذور برای معالجه تورم پروستات، سوزش مجاری ادرار و معالجه ی بیماری تصلب الشرایین کاربرد دارد. دانه ها و گوشت میوه دارای ویتامین ها و مواد معدنی هستند و برای تقویت بدن مفید می باشند.
محصولات دارویی
قطره پروستاتان دارویی است که از بذور این گیاه تولید شده و برای درمان بیماری های دستگاه ادرار کاربرد دارد ( این دارو در داروخانه های کشور موجود است).


 

  • آخرین پستها

  • ابر برچسبها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید : 12
  • بازدید امروز :9
  • بازدید دیروز : 7
  • بازدید ماه قبل : 6
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :